Azerbaycan Türkçe
Azerbaycan Türkçesi (Azerbaycan Türkçesi: Azərbaycan türkcəsi veya Azərbaycan dili), İran'ın Azerbaycan bölgesi ve İran'ın diğer Azeri bölgelerinde yaşayan halkların konuşulan dili ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmi dilidir. Azerbaycan Türkçesi konuşulan dil olarak Türkiye'nin doğu bölgeleri ile güney Gürcistan ve Dağıstan'da da yaygındır. Son yıllarda pek çok Azerbaycanlı Rusya, Avrupa, Amerika ve Kanada'nın büyük şehirlerine göç etti ve bu ülkelerde önemli topluluklar oluşturdu.
Dil grubu
Azerbaycan Türkçesi, Türk dillerinin bir alt dalıdır ve Azerbaycan da dahil olmak üzere İran'ın çoğu Türk bölgesinin dilidir.
Nüfus rakamları
Azerbaycan Türkçesi konuşanların sayısı konusunda fikir birliği yoktur ve tahminler farklıdır. Bu farklılığın temel nedeni İran hükümetinin resmi istatistik sunmamasıdır. Azerbaycan Cumhuriyeti'nde bu dili konuşanların sayısı 7 milyonun üzerindedir (CIA kitapçığı) ve diğer kaynaklar da az çok bu rakamdan bahsetmektedir.
Modern Azerbaycan Türk hattında dönüşüm
19. yüzyılda insanlar Azar alfabesinin değiştirilmesi konusunu gündeme getirdiler. Mirza Fathali Akhundzadeh (1878) ve Jalil Mohammad Qolizadeh bu kişiler arasındaydı. Tabii ki aralarında din adamlarının da bulunduğu başka bir grup buna şiddetle karşı çıktı. Bu konu Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin çok kısa döneminde (1918-1919) da gündeme getirildi. Bolşeviklerin zaferinden sonra Bakü'de Latin alfabesiyle birkaç gazete basıldı, ancak Arap harfleri hâlâ kullanılıyordu. 1924 yılında Azerbaycan Bolşeviklerinin lideri Neriman Nerimanov, devlet işlerinde Latince kullanılmasına ilişkin yasayı Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti Parlamentosu'na onaylatmayı başardı.
Latin alfabesine geçiş (1926) 1926 yılında Bakü'de ilk Türk konferansı düzenlendi. Toplantıda Latin alfabesinin dünyadaki tüm Azeri konuşmacılar tarafından kullanılan alfabe olarak ilan edilmesine karar verildi. İki yıl sonra "Kemal Paşa"nın (Atatürk) önderliğinde Türkiye'de hat reformu hayata geçirildi ve Osmanlı (Arap) alfabesinin yerini Latin alfabesi aldı. Aynı yıl Moskova'da "Yeni Elifba" (Yeni Alfabe) adlı bir komite, Sovyetler Birliği'nin Türkçe konuşulan tüm cumhuriyetlerinde (Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan) kullanılacak tek tip bir alfabe hazırladı. Bu alfabe on yıldan fazla bir süre kullanıldı.
Kiril alfabesine geçin
1939'da Latin alfabesi terk edildi ve Rus Kiril alfabesinin yerine Latin alfabesi getirildi. Aynı zamanda tüm okullarda Rusça öğretimi zorunlu ilan edildi. Bu dönemde yeniden çizgi değişikliği yapılmasının ve yeni alfabenin oluşturulmasında ortak dil grupları arasında koordinasyon sağlanamamasının sebeplerinden biri de milletleri bölme ve milliyetçi duyguları engelleme politikası olabilir. Stalin'in çoğunluğu Türkçe olan Müslümanların birliğinden ve gücünden duyduğu korku, bu birliğin dağılışına kadar devam eden, büyük bir yoğunlukla Rusça'nın yerini alarak Sovyetler Birliği'nin coğrafi sınırlarında Rusça olmayan dilleri bastırdı. 1991'de. Ancak bu cumhuriyetlerden bazıları, 1991'deki bağımsızlıklarından sonra alfabelerini Latince'ye döndürdü.
Elbette Türklerin eski alfabesi, İslam'ı kabul ettikten sonra unutulan ve mevcut olmayan Latin alfabesine göre çok daha kolay olan Arap alfabesine çevrilen runik yazıydı. Azerbaycan Latin alfabesi, bazı edatlar (x, q, ə)) yani (ا, ق, خ) ile İstanbul Türk Latin alfabesinden biraz farklıdır. İran'da Azerbaycan dili Arap alfabesiyle yazılmaktadır. Şu anda Latin alfabesini kullanan Türk dilleri Azerbaycan Türkçesi (Azerbaycan Cumhuriyeti), Türk Türkçesi, Özbekçe, Uygurca (Bakhsa)'dır.